®Een monopolie kan abstract klinken wanneer het alleen als regel wordt beschreven: één compagnie eist het recht op een product te kopen en anderen worden buitengesloten. Op Banda werd het monopolie zichtbaar in het land zelf.
Na de verovering van 1621 verdeelde de VOC de nootmuskaatteelt in perken. Deze percelen kwamen onder perkeniers te staan, die nootmuskaat en foelie tegen vaste prijzen aan de VOC moesten verkopen. De handelsregel werd daarmee ook een ruimtelijk systeem. Land, productie en verkoop werden aan elkaar gekoppeld.
Inspectieregisters uit 1757–1758 maken dat systeem uitzonderlijk concreet. Ze beschrijven afzonderlijke perken, hun toestand, de perkeniers die eraan verbonden waren en informatie over de mensen die de percelen beheerden of er werkten. In die registers verschijnen ook tot slaaf gemaakte mensen, waardoor arbeid zichtbaar wordt in wat anders slechts een bestuurlijke inventaris van land zou kunnen lijken.
Het archief verandert daarmee de schaal van het verhaal. 'Monopolie' is niet langer alleen iets dat in een bestuurskamer wordt besloten of in een contract staat. Het verschijnt in een perceel dat geïnspecteerd kon worden, een oogst die geleverd moest worden en een prijs waarover niet vrij werd onderhandeld.
Het stelsel overleefde bovendien de VOC zelf. Het Nationaal Archief vermeldt dat het perkeniersstelsel op Banda in 1873 formeel werd afgeschaft.
Die lange duur is belangrijk. Instellingen kunnen verdwijnen terwijl landschappen en systemen die zij hebben gemaakt blijven bestaan. De perken via kaarten en inspectieregisters lezen maakt van een toeleveringsketen daarom geografie: de handelsregels zweefden niet boven Banda. Ze werden zichtbaar in wie land controleerde, wie het bewerkte en waar de oogst naartoe moest.